نسخه قابل چاپ

ارسال توسط ايميل به دوستان

[اسماعيل منصور نژاد]

قرباني توهمات عجيب و غريب;تحليل رواني و رفتاري ابومصعب الزرقاوي ـ تروريست مشهور

يادآوري: آنچه که در اين نوشته آمده، الزاماً متکي به هيچ منبع و رفرنس آکادميک يا شناخته شده¬اي نيست. اين نوشته، يک فرضيه، تحليل فرضيه و بيشتر متکي بر تجربه است. آن نوع از تربيت عقيدتي که مبتني بر تعصب و خشک مغزي باشد، به احتمال زياد دو گروه متضاد ـ اما با کارکرد يکسان ـ تربيت ميکند. گروه اول، از کودکي با مفاهيمي خشک بزرگ مي¬شوند که بوي يکدندگي، نفرت و کينه از آن برمي¬خيزد. والدين و محيط تربيتي، آنها را چنان بار مي¬آورند که تاب تحمل هيچ فکر ديگري را نخواهند داشت. اين گروه، بافته¬ها و تلقيات خود را عين حقيقت مي¬پندارند و هر چيزي غير از آن را «باطل» مي¬شمرند. اين افراد معمولاً اگر از محيط و تربيت دوران کودکي جدا نشوند، در آينده به عنوان عناصر خطرناکي در جامعه ظهور خواهند کرد. ناداني و خشک مغزي وجه بارز شخصيتي اين افراد است.
اما اگر از محيط کودکي و تربيت خشک جدا شوند و فرصتي يابند تا داشته¬هاي خود را مورد ارزيابي و واکاوي قرار دهند، به گروه دوم تبديل مي¬شوند. گروه دوم، به محض ورود به دنياي جديد و آگاهي از افکار تازه، ناگهان 360 درجه تغيير جهت داده و بر تمام داشته¬هاي پيشين خود مهر باطل مي¬زنند. جالب اينکه در همان سطح نيز باقي نمي¬مانند و به افرادي تبديل مي¬شوند که با تمام قوا، همکيشان، محيط تربيتي سابق، اعتقادات و ... خود را به باد مسخره گرفته و از هيچ تلاشي براي اثبات اينکه اعتقادات همکيشان آنها باطل است، فروگذار نمي¬کنند. آنها همينکه آزادي¬هاي قانوني و همه¬پسند محيط جديد را درک مي¬کنند، فيلشان به ياد دوران کودکي و نوجواني خود مي¬افتد و بر گذشته از دست رفته حسرت مي¬خورند. اين گروه، از اين پس براي جبران کمبودها و عقده¬هاي تلنبار شده دوران کودکي و نوجواني ـ احياناً جواني ـ هر کاري را لازم باشد، بدون هيچ گونه فکر و استدلالي انجام مي¬دهند. ناداني و خشک مغزي و استدلال گريزي از ويژگي¬هاي آشکار اين گروه است.
وجود هر دو گروه براي سلامت جامعه خطرناک است. گروه اول در حمايت بي¬چون چرا بر طبل جهالت مي¬کوبد و ديگران را باطل مي¬داند. گروه دوم نيز در مخالفت بي¬چون و چرا بر مرکب ناداني سوار است و شگفت مي¬تازد. (هرچند برخي گروه دوم را که پيشتر مذهبي بوده و اينک نيستند، آدمهاي آزادي¬خواه مي¬دانند و تحسين¬شان مي¬کنند. اما چنين نيست؛ زيرا انسان آزادي¬خواه به هيچ روي بر طبل تعصب نمي¬کوبد و چيزي به نام «يافته¬هاي ثابت» ندارد.)
به اعتقاد نگارنده، هر دو ضد هم¬اند، اما کارکرد يکساني دارند؛ و آن: تعصب و خشک ¬مغزي و باطل شمردن  ديگران است.
. Un normal   بودن صفت مشترک هر دو گروه است. فرض کنيد: فردي از گروه اول، به سن رشد که رسيد، خلاف¬کار از آب در ¬آيد. حال ممکن است زير فشار محيط، عذاب وجدان ـ حاصل تضاد بين رفتارها و تربيت خانوادگي ـ و «نصايح» اطرافيان، در رفتارهاي خود تجديد نظر نموده و از کارهاي خلاف «قانون» و «شرع» دست بردارد. اين فرد نسبت به رفتارهاي خلاف خود در گذشته، چه احساسي دارد؟ آيا دچار عذاب وجدان خواهد شد؟ رفتارهاي بعدي اين فرد تابع چه معيارهايي است؟
به گفته پايگاه خبري بازتاب، زرقاوي (اردني تبار)، مسلماني خشک مغز و نادان، سابقه چندين فقره خلافکاري و اعمال خشونت¬آميز در پرونده جواني دارد. اضافه کنم: سلسله خلافکاري¬هاي او آن طور که پيداست، نه در حيطه دفاع از دين صورت گرفته بلکه حاصل ناسازگاري وي با قوانين رسمي کشور متبوع خود بوده که تحت عنوان «بزه¬کاري» از آن ياد مي¬شود. مانند: سرقت، وارد کردن ضرب و جرح به ديگران و...
با اين حساب، آيا تحليل رواني و رفتاري ا«بومصعب الزرقاوي» ـ تروريست مشهور ـ کار بسيار سختي است؟ زرقاوي بنا به دلايل گوناگون ـ از جمله فهم اينکه رفتارهاي خلاف قانون وي متضاد با تعاليم ديني اوست ـ از خلافکاري¬هاي دوران جواني دست مي¬شويد و به فکر جبران گذشته مي¬افتد. عذاب وجدان حاصله از فرايند تبديل و تغيير دوره جواني زرقاوي، شخصيت آينده او را مي¬سازد. او براي جبران گذشته، به يک مسلماني ساده و نرمال ـ مانند ساير مسلمانان ـ اکتفا نمي¬کند؛ زيرا چنين رويکردي نمي¬تواند عذاب وجدان ـ حاصل تضاد تربيت و رفتار ـ او را فروکش کند. پس به ناچار آنقدر بايد «تند» برود که عطش سيري¬ناپذير عذاب وجدان را تا حدودي جبران کند. اينجاست که ابومصعب الزرقاوي ظهور مي¬کند؛ مردي متعصب و خودخواه که اسير توهمات و بافته¬هاي بي¬بنياد مي¬شود و در بزرگسالي به نام «دين» به هيچ کسي رحم نمي¬کند. ممکن است چنين نوشته¬اي منطبق با گذشته و بعد زرقاوي نباشد، اما تجربه نشان مي¬دهد که افرادي از اين دست، کسي به غير از زرقاوي از آب درنمي¬آيند.
مثال: نگارنده 2 نفر را مي¬شناسد که اگر محيط اجازه دهد، دست کمي از زرقاوي نخواهند داشت. هر کدام از اين 2 نفر به نوعي دچار مشکلات رفتاري بوده و هستند. نفر اول تربيت يافته يک خانواده متعصب و بي¬منطق است. اين فرد پس از يک سيکل رفتارهاي زشت و ناپسند عموم، 180 درجه چرخش يافت اما هنوز نتوانسته به عنوان يک آدم نرمال در جامعه ظاهر شود. اين مرد نمي¬تواند مانند ساير افراد جامعه رفتار نمايد. او مصداق بارز ضرب المثل «نه به اين شوري شور، نه به آن بي نمکي» است. نفر دوم همچنان تربيت يافته يک پدر و مادر نادان و کم عقل و يک محيط بسته است. او مدام دست به کارهاي خلاف مي¬زند، اما بلافاصله ـ موقتاً ـ از کارهاي خود پشيمان شده و براي جبران آنها، در هر دوره يک الم شنگه راه مي¬اندازد. به اعتراف خودش، مدام براي «آمرزش گناهان» تلاش مي¬کند. او آمادگي انجام هر عمل خلافي را دارد اما يک روز بعد بلافاصله پشيمان شده و با خودآزاري، سعي مي¬کند خلافش را جبران کند. (از اين دست ـ منهاي استثنائات ـ آنقدر نمونه سراغ دارم که نمي¬شود همه را رديف کرد. از گوشه گوشه تاريخ و شنيده¬ها يا ديده¬ها، نمونه¬هايي وجود دارد که آدمي را به شگفتي وامي¬دارد و نمي¬توان همه آنها را در اينجا نوشت.) ويژگي مشترک اين دو نفر، رفتارهاي خارج از چارچوب عقل و منطق است. آن دو، هميشه احساس عذاب وجدان مي¬کنند و تمام کارهايشان براي فروکش ساختن عذاب وجدان دايمي آنهاست.
خوشبختانه هرچند محيط امروز ايران اجازه نمي¬دهد که افرادي مانند زرقاوي رشد کنند، اما برخي مستعدند تا آينده دست به کارهايي بزنند که زرقاوي از آن ابا نداشت و در نادرستي آنها شک نمي¬کرد. آشکار است که اقدامات اين افراد نه براي دفاع از دين، بلکه براي سرپوش گذاشتن بر ديگ جوشاني است که روح و روان متعصب و خشک آنها را رفته رفته بخار مي¬کند. تمام کارهاي آنها ريشه در «عذاب وجدان» (تضاد بين رفتار و تربيت) حاصل از تربيت خشک و غيرمنطقي خانواده¬اي است که مجال فکر کردن را به کودک و نوجوان نداده است. چنين خانواده¬هايي، غرق در توهمات عجيب و غريب هستند و از همان دوران کودکي، فرزندان را همراه با ترس از جهنم، عقرب، مار، آتش و ساير وسايل شکنجه مي¬ترسانند و از آنان موجوداتي وسواسي، متلاشي و نابسامان مي¬سازند.
 ابومصب الزرقاوي، حاصل چنين تربيتي است، تربيتي که او را ـ به خاطر جنايت¬هايش ـ شهره آفاق کرد اما دست آخر نيز در توهمات خود از بين رفت. آنچه که زرقاوي انجام داد، برخواسته از توهمات و هذيان¬هايي بود که تنها سود و فايده آنها، فروکش کردن عذاب وجدان شخصي او بود. او به مرحله¬اي از توهم رسيده بود که خود را «سيف من سيوف الاسلام» (شمشيري از شمشيرهاي اسلام) مي¬خواند و مي¬پنداشت تمام کرده¬هايش او را به خدا نزديک مي¬کند.
فراموش نکنيم: شخصيت بن¬لادن نيز در همين زمينه قابل بررسي است. او که فردي متعصب و خشک مغز است، زماني از مأموران سازمان جاسوسي آمريکا (سيا) بوده است. آنچه که امروزه بن¬لادن انجام مي¬دهد، براي جبران مدتي است که در خدمت آمريکايي¬ها بوده است. او از گذشته خود پشيمان است و تنها راه رهايي از گذشته، دست زدن به کارهاي بزرگي است که به گمان وي، او را از گذشته ننگين جدا و به خدا نزديک مي¬کند؛ هرچند زنان، کودکان و مردان بيگناه را در يورش¬هاي دسته جمعي به نابودي بکشاند.
تربيت يافتگان خشک مغزي و تعصب، رفتارهايشان احتمالا در آينده از دو حال خارج نيست: يا چنان بر طبل تعصب ديني و تکفير ديگران مي¬کوبند که همه را ناشنوا سازند يا چنان به دامن ضديت با مذهب فرو مي¬افتند که هيچ لامذهبي در دشمني با دين به پاي آنها نمي¬رسد! واي به روزي که گروه اول سابقه خلافکاري نيز داشته باشند و بخواهند گذشته تاريک خود را جبران کنند. يا اينکه گروه دوم پس از رهايي از قيود اوليه، هر رفتاري را درست بپندارد و تمام خطوط قرمز جامعه را به تمسخر بگيرد. گروه دوم نيز که بازگشتشان از تربيت دوران کودکي ـ معمولاً ناخواسته و تصادفي و حاصل برخورد ـ و زندگي ـ آنها در محيط جديد است و پايه عقلي و علمي ندارد ـ در دشمني با مذهب و خدا چنان تند مي¬روند تا تمام ناکامي¬هاي دوران کودکي را جبران نمايند. به گفته فرويد: هيچ کسي از چيزي سخن به ميان نمي¬آورد، مگر آنکه از همان زاويه عقده¬هاي سرکوب شده داشته باشد.
سلمان رشدي ـ نويسنده مشهور ـ نيز در خانواده¬اي بسيار متعصب و خشک مغز ظهور مي¬کند. او به گفته خودش، در دوران کودکي و زماني که در خواب خوش بوده، به ضرب پاشيدن آب يا شلاق، به ناچار از خواب برمي¬خاسته و همراه پدر براي نماز به مسجد مي¬رفته است. آنچه که سلمان رشدي در کتاب آيه¬هاي شيطاني ـ يا ساير کتابهاي ضد مذهبي ـ نوشت، نه برخاسته از شم ادبي و داستان¬نويسي وي، بلکه برخاسته از شدت عقده¬هاي دوران کودکي وي بود. او با کتاب آيه¬هاي شيطاني ـ هرچند جان خود را به خطر انداخت ـ اما بخشي از ناکامي¬هاي دوره کودکي را جبران کرد. همچنان است حال برخي از نويسندگان در دنياي اينترنت که هرگاه نام مذهب يا خدا از کسي مي¬شنوند، فريادشان به هوا برمي¬خيزد و به زمين و زمان فحش مي¬دهند. من شخصاً چند تن از اين افراد را مي¬شناسم که تربيت يافته خانواده¬هاي خشک مغز، ابله و متعصب¬اند. گرنه آدم آزاده ـ اگر لامذهب و منتقد برخي رفتارهاي مذهبي هم باشد ـ به آيين ديگران فحش نمي¬دهد. ناگفته پيداست، کساني که در محيطي آزاد و منطقي رشد مي¬کنند، اگر مذهبي باشند، «زرقاوي» و متعصب از آب در نمي¬آيند و رفتارهايشان تابع عقل و منطق است. اگر هم تابع مذاهب رسمي نباشند، کاري به مذهب ديگران ندارند و در برخورد با عقايد ديگران، محترمانه رفتار مي¬کنند. به گفته مولوي بزرگ: تعصب نشانه خام بودن است؛ درست مانند جنين که تا به پختگي نرسيده، کارش آشاميدن خون است.