عبدالرسول خسروي

عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي بوشهر

 امروزه ميزان استفاده از منابع و مواد اطلاعاتي يکي از معيارهاي اساسي توسعه فرهنگي کشورها محسوب مي شود. ميزان بالاي علاقه مردم به استفاده از کتاب، مجله، روزنامه و منابع الکترونيکي براي سپري کردن اوقات فراغت يا به منظور يافتن پاسخ سوالات، رفع مشکلات روزمره يا کندوکاو عميق در مسائل مورد علاقه نشانه توسعه يافتگي سطح فکري و غناي فرهنگي مردم مي باشد.

در تمدن اسلامي در زمينه توسعه فرهنگ و دانش پيشينه درخشاني وجود دارد، همچنين فرهنگ و تمدن ايران زمين مملو از دانشمندان در اکثر علوم زمان خود بوده است. با اين وجود گزارشهاي چندان خوشايندي نسبت به سرانه مطالعه در ايران ارائه نمي شود. به نقل برخي گزارشها سرانه مطالعه در کشور براي هر نفر کمتر از سه دقيقه است و اين ميزان در بوشهر به کمتر از يک دقيقه در هر فرد تقليل مي يابد.

از طرف ديگر تحقيقات حوزه کتابداري و اطلاع رساني بيانگر اين واقعيت است که ميزان دسترس پذيري مطالعه در افزايس استفاده از آنها تاثير مثبت دارد يعني هر چه مواد خواندني بيشتر در دسترس افراد قرار گيرد، بيشتر مورد استفاده قرار خواهد گرفت. معمولاً هر ساله به مناسبت 24 آبان و هفته کتاب نمايشگاههاي مختلف کتاب در سراسر کشور برپا مي شود و سازمانها و ادارات مختلف اقدام به برپايي نمايشگاه مي کنند. مانند دانشگاهها، ارشاد اسلامي، آموزش و پرورش، ناشران و ........ .

 جريان نمايشگاه از اين قرار است که در مدت زمان محدودي کتابها با چند درصد تخفيف عرضه مي گردد، و مردمي که اطلاع و فرصت پيدا مي کنند از آن بازديد کرده و در صورت تناسب منابع و داشتن پول کافي اقدام به خريد کتاب مي کنند. برخي نيز پس از خريد کتاب ممکن است آن را به عنوان دکور کتابخانه شخصي نگهداري نمايند. نبايد ناديده گرفت که قشرهايي نيز به طور جدي از کتب خريداري شده استفاده مي کنند مانند اساتيد، محققين، دانشجويان و دانش آموزان اما از آنجا که درصد بالاي مردم از نمايشگاه بهره نمي برند،       نمي توان گفت که برگزاري نمايشگاههاي مقطعي تاثير چنداني در دسترس پذيري منابع و بالا بردن ميزان مطالعه دارد.

 وظيفه اصلي گردآوري و سازماندهي، اشاعه و دسترس پذير نمودن منابع مطالعاتي بر عهده کتابخانه هاي مختلف عمومي، آموزشگاهي ، دانشگاهي و تخصصي مي باشد. از طرفي اين کتابخانه ها با کمبود فضا، امکانات نيروي انساني متخصص و بودجه کافي مواجه هستند به طوري که به هيچ وجه نمي توانند جوابگوي نيازهاي واقعي باشند.

از اين رو  ضروري است که راههاي ديگري نيز براي توسعه فرهنگ مطالعه در جامعه ايجاد شود تا اندکي از کمبودهاي موجود در اين زمينه کاسته شود. برخي اماکن عمومي وجود دارد که جمع کثيري از مردم چندين ساعت وقت خود را در انتظار نوبت سپري مي کنند، اين ها بسترهاي مناسب براي در دسترس قرار دادن منابع مطالعه هستند، البته چون در حوزه سازمانها و ادارات خاصي هستند خود اين سازمانها در علاقمند کردن مردم به مطالعه مي توانند نقش موثري داشته باشند. ايده دسترس پذير نمودن منابع مطالعه در مکانهاي عمومي از چندين سال پيش در کشورهاي مختلف اجرا شده است، مثلاً در متروها، فطارها، هواپيماها، اتوبوس هاي شرکت واحد براي مردم روزنامه و نشريه رايگان قرار مي دهند، اين کار در کشور ما نيز در ايستگاههاي ترن در تهران صورت گرفته است.

 در همين راستا دانشگاه علوم پزشکي بوشهر در مراکز درماني وابسته به دانشگاه ( در بيمارستان درماني فاطمه الزهراء و درمانگاه تخصصي ابوالفضل العباس) اقدام به فراهم نمودن منابع مطالعاتي به اسم مبلمان فرهنگي يا کتابخانه هاي همگاني  نموده است. در سالن هاي انتظار اين دو مرکز عده زيادي چندين ساعت وقت خود را به انتظار درمان سپري مي کنند. ابتکاري که صورت گرفته اين است که منابع مطالعه شامل کتاب، مجله، جزوه و بروشور را به صورت آزاد در قفسه هاي سالن انتظار قرار داده اند و همگان مي توانند به صورت رايگان و آزادانه آنها را مورد مطالعه قرار دهند.

اين اقدام مي تواند در زمينه ترويج فرهنگ مطالعه در بين شهروندان تاثير به سزايي داشته باشد. همچنين مي تواند موجب آرامش فکري مراجعين و بيماران مراجعه کننده گردد. به ساير ادارات و سازمانها نيز فراهم کردن چنين امکاناتي در سالن هاي انتظار توصيه  مي گردد. اگر اين اقدام همه گير شود سرانه مطالعه و استفاده از منابع مطالعاتي که يکي از شاخص هاي مهم توسعه فرهنگي است بالا مي رود. افزايش ميزان مطالعه در بين شهروندان موجب ارتقاء سطح بينش و تفکر همشهريان و قانون پذيري بيشتر، به هنجار شدن رفتارها و توسعه انساني خواهد شد. پس بايد تلاش نمود تا در اين خصوص تمهيدات لازم اتخاذ گردد تا در افراد جامعه اين نگرش به وجود آيد:

هر چه بيشتر بخوانم، بيشتر مي دانم

هر چه بيشتر بدانم، پيشتر مي روم

و چون پيشتر رومف مسئول ترم

اگر در افراد جامعه حس مسئوليت شکل گيرد و خود را در برابر جامعه مسئول بداند (کلکم راع و کلکم مسئول عن رعيته) باعث مي شود که بيشتر فعاليت نمايد و در گردان چرخه حيات جامعه خويش و رسيدن به توسعه فرهنگي نقش موثري داشته باشند.