طراحی سایت
تاريخ انتشار: 17 آذر 1393 - 09:39

یونس قیصی زاده

 

ميزان سرمايه اجتماعي در هر گروه يا جامعه‌اي نشان دهنده ميزان اعتماد افراد به يكديگر است. همچنين وجود ميزان قابل قبولي از سرمايه ‌اجتماعي موجب تسهيل كنش‌هاي اجتماعي مي‌شود، به طوري كه در مواقع بحراني مي‌توان براي حل مشكلات از سرمايه ‌اجتماعي به عنوان اصلي‌ترين منبع حل مشكلات و اصلاح فرآيندهاي موجود سود برد. از اين‌ رو شناسايي عوامل موثر در تقويت يا تضعيف سرمايه اجتماعي اهميت...

سرمایه اجتماعی (Social Capital) در سال های اخیر یکی از مهمترین متغیرهای تبیین کننده سطح توسعه و رفاه جوامع و توسعه محلی در سطوح گوناگون بوده و مورد توجه خاص سیاست گذاران و برنامه ریزان بوده است. 

سرمایه اجتماعی دارای دو بعد عینی و ذهنی است. «پیوندهای عینی میان افراد» یعنی ساختار شبکه ای عینی که افراد را به یکدیگر مرتبط می کند. «نوع پیوند ذهنی» یعنی پیوندهای میان افراد باید دارای ویژگی های خاص همانند دوجانبه، مورد اعتماد و مستلزم احساس مثبت باشد. پیامدهای مثبت سرمایه اجتماعی هنگامی وجود دارد که دو بعد متشکله آن همزمان و به میزان بسنده حاضر باشند.

«فوکویاما» سرمایه اجتماعی را منعکس کننده توان افراد برای کارکردن با هم در جهت اهداف مشترک در گروهها و سازمان ها می داند. به نظر اندیشمندی همچون «رابرت پاتنام» (از پیشگامان رابطه میان توسعه منطقه ای و سرمایه اجتماعی)، سرمایه اجتماعی به معنای ویژگی های سازمان اجتماعی مانند اعتماد، هنجارها و شبکه هاست که می تواند کارایی جامعه را با تسهیل کنش های هماهنگ بهبود بخشد.

منابع سرمایه اجتماعی مانند اعتماد، هنجارها و شبکه ها معمولا خود تقویت کننده و خود افزاینده هستند. دوره باز تولید فضائل، به تعادل اجتماعی همراه با سطح بالایی از همکاری، اعتماد، معامله متقابل، مشارکت مدنی و رفاه جمعی منجر می شود. برعکس، فقدان این ویژگی ها در جوامع غیرمدنی نیز خصلتی خود تقویت کننده دارد. عهد شکنی، بی اعتمادی، فریب و حیله، بهره کشی، انزوا، بی نظمی و رکود یکدیگر را در یک جو خفقان آور دورهای باطل تشدید می کنند.

«پاتنام» در بحث تقدم و تاخر سه عامل مذکور که منابع سرمایه اجتماعی را می سازند معتقد است «اعتماد اجتماعی، هنجارهای معامله متقابل، شبکه مشارکت مدنی و همکاری موفقیت آمیز متقابلا همدیگر را تقویت می کنند. وجود نهادهای همکاری جویانه کارآمد مستلزم مهارت ها و اعتماد بین اشخاص می باشد اما آن مهارت ها و این اعتماد نیز به نوبه خود به وسیله همکاری سازمان یافته تلقین و تقویت می شوند. هنجارها و شبکه های مشارکت مدنی، به رفاه اقتصادی – اجتماعی کمک می نمایند و به نوبه خود نیز توسط این رفاه اجتماعی تقویت می شوند.»

آن چه از تعاریف متعدد سرمایه اجتماعی برمی آید این است که این مفهوم دربردارنده مفاهیمی همچون اعتماد، همکاری و روابط متقابل بین اعضای یک گروه بوده به نحوی که گروه را به سمت دستیابی به هدفی که بر مبنای ارزش ها و معیار رایج در جامعه مثبت تلقی شود، هدایت می کند.

اهداف اکثر تعریف های صورت گرفته شده از سرمایه اجتماعی، شامل نهاد سازی، شبکه سازی، منافع گروهی و منافع فردی می شوند.

اهمیت سرمایه اجتماعی 
به طور كلي ميزان سرمايه اجتماعي در هر گروه يا جامعه‌اي نشان دهنده ميزان اعتماد افراد به يكديگر است. همچنين وجود ميزان قابل قبولي از سرمايه ‌اجتماعي موجب تسهيل كنش‌هاي اجتماعي مي‌شود، به طوري كه در مواقع بحراني مي‌توان براي حل مشكلات از سرمايه ‌اجتماعي به عنوان اصلي‌ترين منبع حل مشكلات و اصلاح فرآيندهاي موجود سود برد. از اين‌ رو شناسايي عوامل موثر در تقويت يا تضعيف سرمايه اجتماعي اهميت بسزايي دارد.
اگر سرمايه اجتماعي را ارتباط و شبكه‌هاي اجتماعي‌ اي كه مي‌توانند اطمينان و حس همكاري را در ميان افراد حاضر در شبكه‌هاي مورد بحث ايجاد كنند بدانيم، آن چه بيش از پيش اهميت پيدا مي‌كند نقش نهادهاي جامعه مدني در تشكل اين سرمايه است. اگر جوانان مانند عنصري از يك سازمان مدني به صورت هميشگي همديگر را ملاقات كنند، احساس مسئوليت نسبت به یکديگر در آنها پيدا مي‌شود و مي‌توانند به همديگر اعتماد كرده و در نهايت با هم همكاري كنند. براي اي نكه احساس اطمينان در بين باشد لازم است كه جوانان همديگر را ملاقات كنند و ارتباط مدام با هم داشته باشند. منظور از با هم‌ بودن جوانان، ایجاد نهادهاي اجتماعي ‌اي است كه كاركرد ديدار، شناخت و در نهايت اعتماد را ميسر مي‌كنند. البته حتما لازم نيست كه ارتباط پيش‌ گفته تنها در داخل نهادهاي جامعه مدني باشد بلكه بيشتر روش‌ها و فرم‌هاي اجتماعي را نيز كه ارتباط مداوم و سازماندهي ‌شده دارند، در برمي‌گيرد. اما نبايد از ياد برد كه اعتماد و حس همكاري با شيوه‌اي آسان‌تر در داخل نهادهاي جامعه مدني درست مي‌شوند؛ به اين دليل كه اعضاي آن نهادها به دلخواه و بدون هيچ چشمداشتي به عضويت آن نهادها درمي‌آيند.
به اين ترتيب سرمايه اجتماعي عبارت است از مجموع آن دسته از ارتباطات و شبكه‌هاي ارتباط اجتماعي كه در جامعه موجودند و نيز ميزان اعتماد و همكاري ميان روابط موجود. از این رو مي‌توان گفت اگر در جامعه‌اي ميزان سرمايه اجتماعي پايين باشد، خطر افتادن آن جامعه به وضعيت تله اجتماعي و یا مشكل منافع جمعي بسيار بالاست. تله اجتماعي يعني سرمايه اجتماعي‌ پايين، نبودن اعتماد و اطمينان به يكديگر بين مردم، رواج فساد اداري- اقتصادي، ترس و... .
برچسب ها:
یونس قیصی زاده

نظرات کاربران
14 بيش از 7 سال قبل گفت:
درود بر شما بسیار عالی
ارسال نظر

نام:

ايميل:

وب سايت:

نظر شما:

آخرین اخبار

پربیننده ترین